-
Eklenme:
-
Güncelleme:
-
-
-
Telefon: +90 545 178 9444
Email : [email protected]
Telefon: +90 545 178 9444
Email : [email protected]

Çubuk Kbb yazımızın konusu, günde binlerce kez kullandığımız hâlde bakımını hiç düşünmediğimiz bir enstrüman: Ses. İnsan sesi, gırtlakta karşılıklı duran iki küçük kas-zar bandının, yani ses tellerinin titreşimiyle doğar; saniyede yüzlerce kez açılıp kapanan bu çift, konuşmamızın, gülüşümüzün, türkümüzün motorudur. Ve her çalışkan motor gibi yorulur, hırpalanır, bakım ister. Bu yazıda boğaz sağlığının üç büyük başlığını ele alacağız: Ses kısıklığı (ne zaman masum, ne zaman muayenelik), boğazda takılma-yanma hissi ve reflünün gırtlaktaki sinsi oyunları. Bağını, bahçesini, pazarını sesli yaşayan Çubuk'a; sesin rehberi yakışır.
Ses kısıklığının masum hâliyle başlayalım: Soğuk algınlığında, gripte ses tellerinin de nezleye katılması doğaldır; larenjit dediğimiz bu tablo, sesin boğuklaşması ya da tamamen kısılmasıyla gider ve istirahatle, bol sıvıyla, sesi zorlamamakla günler içinde düzelir. Düğün sonrası kısılan ses, maç sonrası giden ses, soğukta bağırarak konuşmanın ertesi sabahı; bunlar da ses tellerinin "bugün fazla geldi" mesajlarıdır ve dinlenmeyle toparlanır. Masum kısıklığın ortak özelliği takvimidir: Gelir, nedeni bellidir, bir-iki haftada gider.
Alarm çizgisi de tam oradadır: İki haftayı geçen her ses değişikliği, nedeni ne kadar masum görünürse görünsün, ses tellerinin görülerek değerlendirilmesini gerektirir. Bu cümle, bu yazının en önemli cümlesidir ve nedeni şudur: Uzayan kısıklığın ardında çoğu zaman iyi huylu tablolar vardır (nodül, polip, reflü tahrişi); ama nadiren, erken yakalandığında yüz güldüren ciddi tablolar da aynı belirtiyle başlar. Ses tellerini görmek, modern KBB'de dakikalar süren konforlu bir endoskopik bakıdır; iki haftalık kısıklığa "hele bir ay daha bekleyeyim" demek, hiçbir senaryoda kazançlı değildir. Sigara kullananlarda bu kural iki kat kalın yazılır.
Çubuk Kbb doktorlarının ses hastalarında sık koyduğu tanılardan biri, ses teli nodülleridir; tanıyalım: Nodüller, ses tellerinin birbirine çarpan noktalarında oluşan nasırlardır; nasır neyse bu da odur, yanlış ve aşırı kullanımın izi. Doğal müşterileri bellidir: Öğretmenler, imam ve müezzinler, pazarcılar, çağrı merkezi çalışanları, antrenörler, şoförler ve bağıran taraftarlar; yani sesini mesleği ya da mizacı gereği yüksek vitesle kullananlar. İyi haber şudur: Nodüllerin önemli bölümü ameliyatsız, ses terapisiyle (sesin doğru kullanımını öğreten egzersiz düzeniyle) geriler; cerrahi, dirençli tablonun seçeneğidir. Ses terapisi kelimesi küçümsenmesin; nasırı kestirmek değil, ayakkabıyı düzeltmek kalıcı çözümdür.
Sesin günlük bakım listesi de her ses emekçisinin buzdolabına asılmalıdır: Su, ses tellerinin yağıdır; gün boyu yudum yudum için. Boğaz temizleme ("ıhım" sesiyle kazıma) tellerin birbirine tokat atmasıdır; yerine yutkunma ya da su koyun. Fısıltı, sanılanın aksine sesi dinlendirmez, çoğu kişide daha çok yorar; kısık ses döneminde az ve normal tonda konuşun. Sigara dumanı, tellerin baş düşmanıdır; kendi dumanınız da başkasınınki de. Ve kalabalığa konuşanlar için altın kural: Sesinizi değil mesafeyi ve araçları yönetin; mikrofon varsa kullanın, yoksa yaklaşın.
Öğretmenler bu başlığın özel misafiridir; birkaç cümle de onlara: Haftada onlarca ders saati, gürültülü sınıf ve kuru tahta tozu; öğretmen sesi, mesleğin görünmez mesaisidir ve ses sorunları bu meslekte neredeyse meslek hastalığı sıklığındadır. Ders arası su molası, sınıfta ses yerine dikkat yönetimi teknikleri ve kısıklık dönemlerinde sesi zorlamama disiplini; kariyer boyu ses sağlığının üç ayağıdır. Sesi tükenen öğretmen değil, sesini yöneten öğretmen uzun soluklu olur.
Çubuk Kbb doktoru odasının ikinci büyük boğaz şikayeti, yutma ile ilgisi olmayan bir takılma hissidir: "Boğazımda bir şey var gibi; yutkununca gitmiyor, yemek yerken unutuyorum." Bu tarif, globus dediğimiz tablonun klasik tarifidir ve iki sık ortağı vardır: Geniz akıntısı (burun-sinüs kaynaklı) ve reflünün gırtlak yansımaları. İşte bu ikincisi, boğaz dünyasının en sinsi oyuncusudur: Gırtlak reflüsü, mide içeriğinin küçük kaçaklarla gırtlağa kadar tırmanıp telleri ve çevresini tahriş etmesidir; ve klasik reflüden farklı olarak, göğüste yanma hissettirmeden çalışabilir. İmzaları şunlardır: Sabah ses boğukluğu, sürekli boğaz temizleme ihtiyacı, kuru öksürük, boğazda takılma hissi ve yatınca artan şikayetler. "Midemden hiç şikayetim yok ki" cümlesi, bu tabloyu dışlamaz; gırtlak reflüsü, sessiz reflü lakabını boşuna almamıştır.
Yönetimi de çoğunlukla yaşam düzeniyle başlar: Akşam yemeğini yatıştan birkaç saat öne çekmek, yatak başını hafif yükseltmek, kahve-çay-asitli-yağlı abartısını dizginlemek, sigarayı bırakmak ve kiloyu yönetmek; gereken tabloda ilaç tedavisi eklenir. Reflü yönetimi sabır ister; haftalar içinde oturur ve boğaz, tahrişten adım adım çıkar.
Çubuk kulak burun boğaz doktorlarının boğaz muayenesi, bu üç başlığı tek düzende tarar: Öykü (ses kullanım alışkanlıkları, meslek, sigara, reflü imzaları), boğaz ve bademcik bakısı, burun-geniz değerlendirmesi (akıntının kaynağı için) ve gereken hastada ses tellerinin endoskopik görüntülenmesi; teller, titreşimleriyle birlikte izlenir. Tanıya göre yol ayrımı nettir: Nodül-terapi hattı, reflü-düzen hattı, enfeksiyon-ilaç hattı ya da nadir ciddi bulguda ileri değerlendirme hattı. Çoğu hasta, muayeneden iki kazançla çıkar: Tanının adı ve kaygının küçülmüşü; çünkü boğaz şikayetlerinde hayal gücü, gerçeğin neredeyse her zaman önündedir.
Kuru hava ve kış aylarının boğaz etkisi de Çubuk ikliminde anılmayı hak eder: Kombi başında geçen kuru kış geceleri boğazı çölleştirir; yatak odasına nem desteği, sabah boğaz kuruluğunun en basit ilacıdır.
Yutma güçlüğünü de ayırıp altını çizelim: Takılma hissi (yutabiliyorum ama bir şey var gibi) ile gerçek yutma güçlüğü (lokma gerçekten zor iniyor, takılıyor, kilo kaybı eşlik ediyor) farklı ciddiyette tablolardır; ikincisi beklemeden ve öncelikle değerlendirilmelidir. Aradaki farkı tarif etmek bazen zordur; zorlanıyorsanız, karar sizin değil muayenenin olsun.
Ve nazik bir hatırlatma: Boğaz pastili, şikayeti maskeleyen bir konfor aracıdır, tedavi değildir; haftalardır pastille idare edilen boğaz, muayeneyle tanışmayı hak etmiştir.
Çubuk Kbb doktoru tavsiye ölçütleri, boğaz-ses başlığında şöyle sıralanır: İki hafta kuralını ciddiye alan ve ses tellerini görerek değerlendiren, mesleğinizi ve ses kullanım düzeninizi sorgulayan, nodülde önce terapiyi konuşabilen, sessiz reflüyü tanıyan ve yaşam düzenlemesini reçetenin önüne koyabilen, sigara konusunda net ama yargısız konuşan hekim; sesinizin doğru bakım adresidir. Sesini profesyonel kullananlar için ek ölçüt: Ses sağlığını bir defalık sorun değil, periyodik bakım konusu olarak ele alan yaklaşım.
Çocuk sesleri için de bir hatırlatma: Sürekli bağırarak oynayan, sesi sık kısılan çocuklarda da nodül görülür ve yönetimi, çocuğa uygun oyunlaştırılmış ses eğitimiyle yapılır. "Çocuktur, bağırır" doğrudur; "sesi hep kısıktır, normaldir" doğru değildir.
Op. Dr. Kemal Özcan, Kulak Burun Boğaz uzmanı olarak ses ve boğaz sağlığının tüm başlıklarında hizmet vermektedir; ses kısıklığı değerlendirmesi, endoskopik gırtlak muayenesi, reflü ve geniz akıntısı yönetimi ile boğaz enfeksiyonlarının tedavisi aynı çatıdadır. Adres: Doğan Taşdelen Bulvarı No: 57, Ümitköy / Çankaya; Çubuk'tan Esenboğa yolu üzerinden yaklaşık 35-40 dakika. Randevu: +90 545 178 9444. Sesiniz, sizi gözle görmeyen herkese sizsiniz; telefonda annenizi, kapı ardında komşunuzu sesinizle tanır. O imzaya sahip çıkın: İki haftayı geçen her değişiklikte, telleri görelim; bakımlı ses, ömür boyu sizinle söyleşir.