-
Eklenme:
-
Güncelleme:
-
-
-
Telefon: +90 545 178 9444
Email : [email protected]
Telefon: +90 545 178 9444
Email : [email protected]

Sincan Kbb yazımızın konusu, yaşayanın asla unutmadığı bir deneyim: Baş dönmesi. Yataktan dönerken odanın savrulması, markette raf arasında gelen boşluk hissi, ayağa kalkınca dünyanın kayması... Baş dönmesi yaşayan insan iki şeyi aynı anda yaşar: Fiziksel dengesizlik ve "bana ne oluyor?" korkusu. Çoğu hastanın aklına önce en kötü ihtimaller gelir; oysa tablonun sık gerçeği çok daha yumuşaktır: Dönme şeklindeki baş dönmelerinin önemli bölümü iç kulak kaynaklıdır, iyi huyludur ve etkili tedavisi vardır. Bu yazıyı Sincanlı okuyucular için baş dönmesinin yol haritası olarak kurduk: Hangi dönme kulaktandır, kristal oynaması nedir, muayenede ne olur ve hangi işaretler aciliyet taşır?
Önce denge sistemini tanıyalım; çünkü dönmenin mantığı orada gizli: Vücudun denge merkezlerinden biri iç kulaktadır; yarım daire kanalları denen, içi sıvı dolu üç minik boru, başın her hareketini algılayıp beyne bildirir. Beyin; kulaktan, gözlerden ve kaslardan gelen verileri birleştirerek dengeyi kurar. Bu sistemin kulak ayağı bozulduğunda, beyin çelişkili veri alır ve çelişkinin adı dönmedir: Göz "duruyoruz" der, kulak "dönüyoruz" der; kazanan olmaz, mide bulanır.
Baş dönmesinin dilini de ayıralım; çünkü "başım dönüyor" cümlesi tek değil üç farklı şikayeti taşır: Birincisi gerçek dönme (vertigo); dünyanın ya da kendinizin döndüğü hissi, çoğunlukla iç kulak işidir. İkincisi dengesizlik; dönme yok ama yürürken salınma, basamakta güvensizlik var. Üçüncüsü karartma-boşalma hissi; ayağa kalkınca gözlerin kararması, daha çok tansiyon-dolaşım konusudur. Muayenede ilk iş bu ayrımı yapmaktır; siz de randevuya gelirken hangisini yaşadığınızı düşünerek gelin, tarif tanının yarısıdır.
Sincan Kbb doktorlarının dönme başlığındaki en sık karşılaşması, adı korkutucu kendisi iyi huylu bir tabloyla olur: Kristal oynaması (BPPV). İç kulakta, yerçekimini algılayan bölümde duran mikroskobik kalsiyum kristalleri, yerinden oynayıp yarım daire kanallarına kaçabilir; o andan itibaren baş hareketleri, kanala kaçan kristalleri savurur ve her savrulma, saniyeler süren şiddetli dönme atakları yapar. İmza özellikleri nettir: Dönme; yatakta dönünce, yukarı bakınca, eğilince gelir; yarım dakikadan kısa sürer, pozisyonla tetiklenir. İyi haber ise şudur: Tedavisi ilaç değil manevradır; muayene odasında yapılan özel pozisyon hareketleriyle (Epley ve benzeri manevralar) kristaller ait oldukları bölgeye geri taşınır ve hastaların önemli bölümü, birkaç seanslık manevrayla düzelir. Yıllarca "kafayı sağa çeviremem, dönerim" diye yaşamış hastanın tek manevrayla rahatlaması; bu mesleğin en keyifli sahnelerindendir.
Dönmenin diğer kulak kaynaklarını da tanıyalım: İç kulağın denge siniri iltihabı (vestibüler nörit), günlerce süren şiddetli ve sürekli dönme yapar; geçirilen viral enfeksiyonların ardından görülebilir. İşitme azlığı, çınlama ve kulak dolgunluğuyla birlikte gelen dönme atakları ise iç kulak basınç dengesizliğini (Meniere tablosunu) düşündürür ve uzun vadeli yönetim ister. Orta kulak enfeksiyonlarının denge yansımaları da unutulmaz; orta kulak iltihabı değerlendirmesi, dönme muayenesinin doğal parçasıdır. Her tablonun tedavisi farklıdır; bu yüzden "baş dönmesi ilacı" diye tek bir hap yoktur, doğru tanı vardır.
Kristal tablosunun bir inceliği de tekrarlayabilmesidir ve bunu baştan bilmek paniği önler: Manevrayla düzelen hasta, aylar ya da yıllar sonra yeni bir atak yaşayabilir; bu, tedavinin başarısızlığı değil tablonun doğasıdır. Çözüm aynıdır ve yine işe yarar; tanıdık belirtiyle gelen hasta, bu kez korkuyla değil "kristaller yine gezmiş" bilgisiyle gelir. Bilgi, bu başlıkta korkunun en iyi ilacıdır.
Sincan Kbb doktoru muayenesinde dönme hastasını ne bekler: Önce ayrıntılı öykü; dönme nasıl başlıyor, ne kadar sürüyor, neyle tetikleniyor, yanında işitme değişikliği-çınlama-bulantı var mı? (Bu soruların yanıtlarını önceden düşünmeniz, süreci hızlandırır.) Sonra kulak muayenesi ve denge testleri: Gözlerdeki istemsiz hareketlerin (nistagmus) izlenmesi, pozisyon testleri (kristal oynamasının tanı testi, muayene masasında yapılan kısa bir yatırma hareketidir) ve gerekiyorsa işitme testi. Tanıya göre tedavi aynı gün başlar: Kristal tablosunda manevra; sinir iltihabında ilaç ve denge egzersizleri; basınç tablolarında yaşam-tuz düzenlemesi ve ilaç yönetimi. Denge egzersizleri ayrıca vurgulanmayı hak eder: Beyin, denge verisindeki aksamayı yeniden öğrenmeyle telafi eder; düzenli egzersiz, bu öğrenmenin okuludur ve "dönerim" korkusuyla hareketsizleşmek, okulu kapatmaktır. Dönme hastasına hareket, korkutucu ama iyileştiricidir; programı hekiminizle kurun, kendi kendinize değil.
Dönmenin görünmez faturası da konuşulmalı: Atak korkusu, hastayı sessizce ev hapsine alır; merdivenden kaçınılır, namaz secdesi korkuya döner, pazar kalabalığı riskli bölge ilan edilir. Bu daralan hayat, çoğu zaman tedavi edilebilir bir tablonun gereksiz bedelidir; dönmenin kendisi kadar, dönme korkusu da tedavi edilmelidir ve ilk adım, tanının netleşmesidir. Tanısı konan hasta, korkusunun sınırlarını bilen hastadır.
Sincan kulak burun boğaz doktorlarının bu başlıktaki önemli görevlerinden biri de ayırıcı dürüstlüktür: Her baş dönmesi kulaktan değildir ve kulaktan olmayanı tanımak, kulaktan olanı tedavi etmek kadar değerlidir. Şu işaretler, tablonun kulak dışına (nörolojik değerlendirmeye) taşınmasını gerektirir: Dönmeyle birlikte çift görme, konuşma bozukluğu, yüzde-kolda uyuşma veya güçsüzlük, şiddetli ve alışılmadık baş ağrısı, yürüyememe düzeyinde denge kaybı. Bu tabloda beklenmez; acil değerlendirme gerekir. İyi KBB muayenesi, bu eleme sorularını zaten sorar; kulak kaynaklı tabloyu sahiplenir, olmayanı doğru adrese zamanında yönlendirir. Uzmanlıklar arası bu dürüst trafik, hastanın en büyük güvencesidir.
Hamilelikte ve ileri yaşta dönme ayrıca özenle değerlendirilir: Gebelikte tansiyon-şeker dengesi, ileri yaşta ilaç etkileşimleri ve düşme riski tabloya eklenir; yaşlı yakınınızın "başım dönüyor" cümlesi, düşme ve kırık zincirini başlamadan kesmek için en değerli erken uyarıdır.
Günlük hayat önerilerini de ekleyelim; dönme atakları yaşayanlar için pratik liste: Ataklar döneminde ani baş hareketlerinden kaçının ama hareketsizliğe de gömülmeyin; yataktan kalkarken önce oturun, birkaç saniye bekleyin, sonra kalkın; yüksek yerde çalışma, merdiven ve araç kullanımı konusunda atak döneminde temkinli olun; bol su için ve uykusuzluktan kaçının (ikisi de atakları besler). Ve en önemlisi: "Nasılsa geçiyor" diyerek tanısız yaşamayın; tekrarlayan her dönme, bir kez düzgün değerlendirilmeyi hak eder.
Sincan Kbb doktoru tavsiye ölçütleri bu başlıkta şöyle kurulur: Dönme öykünüzü aceleye getirmeden dinleyen, pozisyon testlerini muayenede uygulayan, kristal tablosunda manevra tedavisini bilen ve uygulayan, gereken tabloda işitme testiyle değerlendirmeyi derinleştiren ve kulak dışı işaretlerde sizi doğru bölüme dürüstçe yönlendiren hekim; dönme hastasının aradığı adrestir. "Baş dönmesine ilaç yazayım, geçer" düzeni ile "önce tanı, tanıya göre tedavi" düzeni arasındaki fark; aylarca süren belirsizlik ile birkaç seansta dönen hayat arasındaki farktır.
Op. Dr. Kemal Özcan, Kulak Burun Boğaz uzmanı olarak vertigo ve denge bozukluklarının tanı ve tedavisini bu yazıdaki düzenle yürütmektedir; pozisyon manevraları, işitme değerlendirmesi ve kulak hastalıklarının tedavisi aynı çatıdadır. Adres: Doğan Taşdelen Bulvarı No: 57, Ümitköy / Çankaya; Sincan'dan araçla ya da Başkentray aktarmasıyla ulaşım pratiktir. Randevu: +90 545 178 9444. Dünyanın dönmesi güzeldir; ama yalnız gökyüzünde. Odanız da dönmeye başladıysa, nedenini birlikte bulalım; çoğu zaman çözüm, sandığınızdan yakın ve sandığınızdan basittir.